آفازی یکی از اختلالات پیچیده زبان و گفتار است که بر اثر آسیب به بخش های خاصی از مغز ایجاد می شود. این اختلال می تواند توانایی صحبت کردن، درک گفتار، خواندن یا نوشتن فرد را مختل کند. دو نوع شناخته شده و مهم آفازی عبارتند از آفازی بروکا و آفازی ورنیکه. هر یک از این دو نوع، بخش متفاوتی از مغز را درگیر می کنند و علائم متمایزی دارند. آگاهی از تفاوت میان آن ها برای تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان مناسب اهمیت بسیار زیادی دارد.

آفازی یا Aphasia نوعی اختلال زبانی است که بر اثر آسیب به نواحی کنترل کننده زبان در مغز به وجود می آید. در بیشتر موارد، این آسیب در نیمکره چپ مغز رخ می دهد که مسئول زبان و گفتار است. علت اصلی بروز آفازی، سکته مغزی می باشد، اما ضربه مغزی، تومور، عفونت یا بیماری های نورودژنراتیو مانند آلزایمر نیز می توانند عامل آن باشند. شدت و نوع آفازی بستگی به محل و وسعت آسیب دارد.

ناروانی در صحبت کودکان و علت آن

آفازی بروکا چیست؟

آفازی بروکا که به آن آفازی بیانی یا آفازی حرکتی نیز گفته می شود، زمانی رخ می دهد که بخش بروکا در لوب پیشانی چپ مغز دچار آسیب شود. این ناحیه مسئول تولید گفتار و سازماندهی کلمات در جملات است. بیماران مبتلا به آفازی بروکا معمولاً در درک گفتار دیگران عملکرد خوبی دارند، اما هنگام صحبت کردن با دشواری روبرو می شوند.

ویژگی های اصلی آفازی بروکا عبارتند از:

• گفتار آهسته، شکسته و همراه با مکث های طولانی
• استفاده از جملات کوتاه و ناقص
• حذف حروف ربط و کلمات کوچک مانند “از” یا “به”
• درک نسبتا خوب زبان گفتاری
• آگاهی از اشتباهات گفتاری خود
• نوشتن سخت و با خطاهای زبانی مشابه گفتار

به عنوان مثال، فرد ممکن است به جای گفتن “من می خواهم غذا بخورم”، فقط بگوید “من… غذا…”. او مفهوم را می فهمد اما در بیان آن دچار مشکل می شود. به همین دلیل، آفازی بروکا نوعی آفازی بیانی محسوب می شود.

آفازی ورنیکه چیست؟

آفازی ورنیکه که به آن آفازی دریافتی یا آفازی حسی نیز گفته می شود، در اثر آسیب به ناحیه ورنیکه در لوب گیجگاهی چپ مغز به وجود می آید. این ناحیه وظیفه درک زبان و معنی واژه ها را بر عهده دارد. در این نوع آفازی، گفتار بیمار روان و پرکلمه است اما معمولاً بی معنی یا نامرتبط می باشد.

ویژگی های اصلی آفازی ورنیکه عبارتند از:

• گفتار روان ولی بی معنا یا نامنظم
• استفاده از واژه های اشتباه یا ساختگی
• عدم آگاهی از اشتباهات خود
• اختلال شدید در درک گفتار دیگران
• مشکل در خواندن و نوشتن

به عنوان نمونه، فرد ممکن است جمله ای مانند “کتاب در شیر خوابید” را بگوید، در حالی که قصد بیان جمله ای کاملاً متفاوت دارد. این افراد به دلیل عدم درک گفتار خود یا دیگران، معمولاً از مشکلشان آگاه نیستند.

تفاوت آفازی بروکا و ورنیکه

تفاوت اصلی بین آفازی بروکا و ورنیکه در محل آسیب مغزی و نوع اختلال زبانی است. در آفازی بروکا، مشکل اصلی در بیان گفتار است، در حالی که در آفازی ورنیکه، مشکل در درک گفتار می باشد. جدول زیر تفاوت های مهم این دو نوع آفازی را نشان می دهد:

روش های تشخیص آفازی بروکا و ورنیکه

تشخیص دقیق نوع آفازی نیاز به ارزیابی های تخصصی دارد. پزشک متخصص مغز و اعصاب یا گفتار درمانگر با استفاده از آزمون های مختلف زبانی و تصویربرداری مغزی نوع اختلال را مشخص می کند.

۱. ارزیابی بالینی گفتار و زبان

در این مرحله، گفتار درمانگر با بیمار گفتگو می کند و توانایی او را در بیان، درک، تکرار، نام بردن اشیا، خواندن و نوشتن بررسی می نماید. نوع خطاها، میزان روانی گفتار و دقت در استفاده از کلمات به تعیین نوع آفازی کمک می کند.

۲. آزمون های استاندارد زبان

از جمله آزمون های معتبر می توان به Western Aphasia Battery و Boston Diagnostic Aphasia Examination اشاره کرد. این آزمون ها به صورت مرحله به مرحله، جنبه های مختلف زبان مانند درک دستورات، ساخت جمله و نام گذاری را ارزیابی می کنند.

۳. تصویربرداری مغزی

برای تعیین محل دقیق آسیب، از روش های تصویربرداری مانند MRI یا CT Scan استفاده می شود. در تصاویر MRI، آسیب در لوب پیشانی معمولاً نشان دهنده آفازی بروکا و آسیب در لوب گیجگاهی نشانه آفازی ورنیکه است.

روش های درمان آفازی بروکا و ورنیکه

درمان آفازی بستگی به شدت آسیب، زمان شروع درمان و انگیزه بیمار دارد. هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال بهبود بیشتر خواهد بود. درمان اصلی این بیماران شامل گفتار درمانی است، اما در برخی موارد از روش های دارویی یا فناوری های کمکی نیز استفاده می شود.

۱. گفتار درمانی (Speech Therapy)

گفتار درمانی مهم ترین بخش درمان است و هدف آن بازآموزی مهارت های زبانی و برقراری ارتباط مؤثر می باشد. در آفازی بروکا، تمرکز درمان بر تقویت تولید گفتار، ساخت جمله و افزایش دایره لغات است. در مقابل، در آفازی ورنیکه، تمرکز بر بهبود درک گفتار و کاهش استفاده از واژه های اشتباه می باشد.

گفتار درمانگر از روش های مختلفی مانند تمرین تکرار کلمات، استفاده از تصاویر، بازی های زبانی و تکنیک های تقویت ارتباط غیرکلامی استفاده می کند. جلسات درمان معمولاً چندین بار در هفته و به صورت مداوم برگزار می شوند.

۲. درمان دارویی

در برخی موارد، داروهای مؤثر بر سیستم عصبی مانند Donepezil یا Memantine می توانند به بهبود عملکرد مغز کمک کنند. البته اثربخشی این داروها در همه بیماران یکسان نیست و باید زیر نظر پزشک متخصص مغز و اعصاب تجویز شوند.

۳. استفاده از فناوری های کمکی

در بیماران مبتلا به آفازی شدید، استفاده از ابزارهای کمکی مانند نرم افزارهای گفتار درمانی، برنامه های موبایل یا دستگاه های ارتباطی تصویری می تواند بسیار مؤثر باشد. این فناوری ها به بیمار کمک می کنند تا از طریق تصاویر یا نوشتار، پیام خود را منتقل کند.

۴. مشارکت خانواده در درمان

حمایت خانواده نقش حیاتی در بهبود بیمار دارد. اعضای خانواده باید یاد بگیرند چگونه به آرامی صحبت کنند، فرصت کافی برای پاسخ دادن بدهند و از تصحیح مستقیم گفتار بیمار خودداری کنند. ارتباط مثبت و تشویق مداوم به پیشرفت درمان کمک می کند.

عوامل تاثیرگذار در روند بهبودی

روند بهبودی در بیماران آفازی بستگی به عوامل مختلفی دارد از جمله سن، محل آسیب، شدت سکته مغزی و شروع سریع درمان. معمولاً در آفازی بروکا احتمال بهبودی بیشتر است، زیرا بیماران از اشتباهات خود آگاهند و همکاری بهتری در جلسات درمان دارند. در مقابل، بیماران مبتلا به آفازی ورنیکه به دلیل درک پایین، نیاز به زمان و حمایت بیشتری دارند.

در برخی موارد، مغز با استفاده از نواحی سالم خود تا حدی عملکرد زبانی را جبران می کند که به آن نوراپلاستیسیته گفته می شود. به همین دلیل، تمرین مداوم و تداوم جلسات گفتار درمانی اهمیت زیادی دارد.

درمان اصلی این بیماران گفتار درمانی منظم و زودهنگام است که در کنار حمایت خانواده و گاهی دارو درمانی می تواند به بهبود قابل توجهی منجر شود. آگاهی از تفاوت های این دو نوع آفازی برای انتخاب مسیر درمانی مؤثر و کمک به بیماران در بازگشت توانایی های زبانی اهمیت زیادی دارد.

متخصص درمان آفازی بروکا و ورنیکه در تهران

دکتر شیرین جعفری متخصص گفتاردرمانی در تهران که در زمینه درمان انواع اختلالات گفتاری و زبانی از جمله آفازی بروکا و آفازی ورنیکه تخصص دارد. ایشان با بهره گیری از روش های علمی روز دنیا، به بیماران کمک می کند تا توانایی گفتار و درک زبان خود را بازیابند.

دکتر شیرین جعفری با انجام ارزیابی دقیق و طراحی برنامه درمانی فردمحور، روند بهبودی بیماران سکته مغزی را به شکل چشمگیری بهبود می بخشد. اگر به دنبال متخصص درمان آفازی بروکا و ورنیکه در تهران هستید، دکتر شیرین جعفری می تواند بهترین انتخاب برای شما باشد.