رانش زبان یکی از اختلالات شایع الگوی بلع و گفتار است که در آن زبان هنگام بلع، صحبت کردن یا حتی در حالت استراحت به سمت جلو و بین دندان ها فشار وارد می کند. این الگوی نادرست می تواند باعث مشکلات دندانی، اختلال در تلفظ برخی صداها و حتی تغییر در ساختار فک شود. رانش زبان هم در کودکان و هم در بزرگسالان دیده می شود و در صورت تشخیص به موقع، با مداخله تخصصی گفتاردرمانگر قابل اصلاح است.
در حالت طبیعی هنگام بلع، نوک زبان باید پشت دندان های پیشین بالا و روی سقف دهان قرار بگیرد. اما در افراد مبتلا به رانش زبان، زبان به جای قرارگیری صحیح، به جلو حرکت می کند و به دندان های جلو فشار وارد می کند. این فشار مداوم می تواند باعث جلو زدگی دندان ها و اختلال در نظم فکی شود.
رانش زبان یک عادت عملکردی نادرست محسوب می شود و اغلب با اختلالات بلع و گفتار همراه است.
↩ گفتاردرمانی کودکان در تهران توسط متخصص مجرب
علت های رانش زبان در کودکان
در کودکان دلایل مختلفی می تواند باعث شکل گیری این الگوی نادرست شود:
1. مکیدن انگشت یا پستانک
ادامه عادت مکیدن بعد از سنین پایین می تواند الگوی بلع را تغییر دهد.
2. تنفس دهانی
کودکانی که به دلیل آلرژی یا بزرگی لوزه ها از راه دهان نفس می کشند، بیشتر در معرض رانش زبان هستند.
3. تغذیه طولانی با شیشه شیر
استفاده طولانی مدت از شیشه شیر می تواند باعث تداوم الگوی بلع نوزادی شود.
4. ضعف عضلات دهانی
ضعف در عضلات زبان و لب ها باعث قرارگیری نادرست زبان می شود.
علت های رانش زبان در بزرگسالان
در بزرگسالان رانش زبان ممکن است به دلایل زیر ایجاد یا باقی بماند:
- اصلاح نشدن رانش زبان از کودکی
- مشکلات ساختاری فک
- استرس و عادات دهانی نادرست
- اختلالات عصبی یا عضلانی
- بی نظمی شدید دندانی
گاهی افراد پس از درمان ارتودنسی در صورت عدم اصلاح الگوی بلع، مجددا دچار جابجایی دندان ها می شوند.
نشانه های رانش زبان در کودکان
والدین می توانند با مشاهده برخی علائم به وجود این مشکل مشکوک شوند:
- بیرون آمدن زبان هنگام بلع
- باز ماندن دهان در حالت استراحت
- مشکل در تلفظ صداهایی مانند س، ز، ت، د
- جلو زدگی دندان های پیشین
- آبریزش دهان در سنین بالا
تشخیص زودهنگام در کودکی اهمیت زیادی دارد زیرا درمان سریع تر و موثرتر خواهد بود.
نشانه های رانش زبان در بزرگسالان
در بزرگسالان علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مشکل در ادای صحیح برخی صداها
- احساس فشار زبان به دندان ها
- برگشت نامنظمی دندان ها بعد از ارتودنسی
- درد فک یا خستگی عضلات دهان
- تنفس دهانی مزمن
در برخی موارد فرد از مشکل خود آگاه نیست و تنها توسط دندانپزشک یا گفتاردرمانگر تشخیص داده می شود.
↩ معرفی: بهترین متخصص گفتاردرمانی در تهران
تاثیر رانش زبان بر دندان و فک
فشار مداوم زبان به دندان های جلو می تواند باعث اپن بایت قدامی شود؛ وضعیتی که در آن دندان های جلو روی هم قرار نمی گیرند. همچنین احتمال بروز نامرتبی دندان ها افزایش می یابد. در کودکان در حال رشد، این فشار می تواند جهت رشد فک را تغییر دهد.
تاثیر رانش زبان بر گفتار
رانش زبان اغلب با اختلال تلفظ همراه است. شایع ترین مشکل، نوک زبانی ادا کردن صداهای س و ز است که در آن زبان بین دندان ها قرار می گیرد. این مشکل نه تنها جنبه زیبایی گفتار را تحت تاثیر قرار می دهد بلکه ممکن است اعتماد به نفس فرد را نیز کاهش دهد.
تشخیص رانش زبان چگونه انجام می شود؟
تشخیص رانش زبان توسط گفتاردرمانگر از طریق ارزیابی بالینی انجام می شود. در این ارزیابی موارد زیر بررسی می شود:
- نحوه بلع آب و غذا
- وضعیت زبان در حالت استراحت
- الگوی تنفس
- نحوه تولید صداها
- قدرت و هماهنگی عضلات دهانی
در برخی موارد همکاری با متخصص ارتودنسی یا گوش و حلق و بینی ضروری است.
درمان رانش زبان توسط گفتاردرمانگر
اصلاح رانش زبان نیازمند تمرینات تخصصی موسوم به تمرینات مایوفانکشنال است. این تمرینات به تقویت عضلات زبان، لب و گونه کمک می کند و الگوی بلع صحیح را آموزش می دهد.
اهداف درمان شامل:
- آموزش محل صحیح قرارگیری زبان
- اصلاح الگوی بلع
- بهبود تنفس بینی
- اصلاح تلفظ صداهای درگیر
- تثبیت نتایج درمان ارتودنسی
درمان معمولا به صورت جلسات منظم هفتگی انجام می شود و همکاری بیمار نقش مهمی در موفقیت دارد.
تمرینات رایج در درمان رانش زبان
برخی از تمرینات شامل موارد زیر است:
- تمرین قرار دادن نوک زبان پشت دندان های بالا
- تمرین بلع کنترل شده با حفظ موقعیت صحیح زبان
- تقویت عضلات لب با تمرینات فشاری
- تمرین تلفظ صداهای مشکل دار به صورت هدفمند
این تمرینات باید زیر نظر گفتاردرمانگر انجام شود تا از اجرای صحیح آنها اطمینان حاصل شود.
مدت زمان درمان رانش زبان
مدت درمان بسته به سن، شدت مشکل و میزان همکاری فرد متفاوت است. در کودکان معمولا بین چند ماه تا یک سال زمان نیاز است. در بزرگسالان نیز با تمرین منظم می توان طی چند ماه الگوی بلع را اصلاح کرد.
اهمیت درمان زودهنگام
هر چه مداخله در سنین پایین تر انجام شود، احتمال اصلاح کامل بیشتر است. در صورت عدم درمان، رانش زبان می تواند منجر به مشکلات پیچیده ارتودنسی و اختلالات پایدار گفتاری شود.
در بسیاری از موارد درمان موفق نیازمند همکاری بین گفتاردرمانگر، متخصص ارتودنسی و متخصص گوش و حلق و بینی است. اگر علت اصلی تنفس دهانی یا انسداد بینی باشد، ابتدا باید مشکل تنفسی درمان شود.
پیشگیری از رانش زبان در کودکان
برای کاهش احتمال بروز این مشکل توصیه می شود:
- ترک عادت مکیدن انگشت در سنین پایین
- محدود کردن استفاده از پستانک
- درمان به موقع آلرژی و مشکلات تنفسی
- مراجعه منظم به دندانپزشک کودکان
این مشکل می تواند باعث نامرتبی دندان ها، اپن بایت و اختلال تلفظ شود. علت های مختلفی از جمله عادات دهانی، تنفس دهانی و ضعف عضلات در بروز آن نقش دارند. تشخیص توسط گفتاردرمانگر انجام می شود و درمان شامل تمرینات مایوفانکشنال برای اصلاح الگوی بلع و تقویت عضلات دهانی است. مداخله زودهنگام و همکاری منظم بیمار با درمانگر نقش اساسی در موفقیت درمان دارد. آگاهی والدین نقش مهمی در پیشگیری دارد.
متخصص درمان رانش زبان در کودکان و بزرگسالان در تهران
دکتر شیرین جعفری متخصص گفتاردرمانی در تهران با تجربه تخصصی در ارزیابی و درمان رانش زبان در کودکان و بزرگسالان خدمات حرفه ای ارائه می دهد. ایشان با بررسی دقیق الگوی بلع، وضعیت قرارگیری زبان در حالت استراحت و نحوه تلفظ صداها، مشکل رانش زبان را به صورت علمی تشخیص می دهد. برنامه درمانی بر اساس تمرینات مایوفانکشنال برای اصلاح موقعیت زبان و تقویت عضلات دهانی طراحی می شود.
در کودکان تمرکز بر اصلاح عادات دهانی و پیشگیری از مشکلات ارتودنسی آینده است و در بزرگسالان تثبیت نتایج ارتودنسی و بهبود گفتار اهمیت دارد. جلسات درمانی به صورت منظم و با پیگیری پیشرفت بیمار انجام می شود. مراجعین در تهران می توانند برای درمان تخصصی رانش زبان تحت نظر دکتر شیرین جعفری اقدام کنند.
- ↩ درخواست مشاوره و نوبت دهی گفتار درمانی و کاردرمانی
- ↩ تماس سریع با مرکز توانبخشی: ۰۹۰۱۲۹۲۲۲۳۹
- ↩ مشاوره رایگان و پذیرش: ۰۲۱۸۸۹۶۲۳۱۲
