مکیدن انگشت یکی از رفتارهای رایج در دوران نوزادی و سال های ابتدایی کودکی است. بسیاری از نوزادان با مکیدن انگشت احساس آرامش می کنند و از این رفتار برای کاهش بی قراری یا آماده شدن برای خواب استفاده می کنند. در بیشتر موارد، این عادت در سال های اولیه زندگی به تدریج کاهش پیدا می کند. با این حال، اگر مکیدن انگشت برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، ممکن است روی ساختار دهان، وضعیت دندان ها، عملکرد زبان و الگوی گفتار کودک تاثیر بگذارد.
ارتباط میان مکیدن طولانی مدت انگشت و مشکلات گفتاری در همه کودکان یکسان نیست. شدت عوارض به عواملی مانند مدت زمان این عادت، دفعات مکیدن، شدت فشار انگشت، سن کودک و وضعیت رشد فک و دندان ها بستگی دارد. بنابراین اگر کودک همچنان انگشت خود را می مکد و همزمان با مشکلات تلفظ یا گفتار مواجه است، ارزیابی توسط متخصص گفتاردرمانی و در صورت نیاز دندانپزشک کودکان اهمیت دارد.
معرفی: بهترین گفتاردرمانگر درتهران
مکیدن انگشت چگونه می تواند بر گفتار تاثیر بگذارد؟
تولید صحیح صداهای گفتاری به هماهنگی دقیق زبان، لب ها، فک، دندان ها و سقف دهان نیاز دارد. مکیدن مداوم انگشت می تواند در برخی کودکان فشار مکرری به این ساختارها وارد کند.
ادامه این عادت ممکن است با تغییر وضعیت دندان ها یا شکل قوس فکی همراه شود. این تغییرات می توانند بر نحوه قرار گرفتن زبان و لب ها تاثیر بگذارند و در بعضی کودکان، تولید برخی صداهای گفتاری را دشوار کنند.
البته نباید هر مشکل تلفظی را مستقیما به مکیدن انگشت نسبت داد. عوامل ژنتیکی، شنوایی، رشد زبان، وضعیت دهان و دندان و سایر مشکلات گفتاری نیز می توانند در تلفظ نادرست نقش داشته باشند.
آیا مکیدن انگشت باعث دیر حرف زدن کودک می شود؟
مکیدن انگشت به تنهایی معمولا علت مستقیم تاخیر گفتار محسوب نمی شود. تاخیر گفتار می تواند دلایل مختلفی داشته باشد و باید از نظر رشد زبان و مهارت های ارتباطی بررسی شود.
با این حال، اگر کودک ساعت زیادی انگشت خود را در دهان نگه دارد، فرصت تعامل کلامی و تمرین حرکات طبیعی دهان و زبان کاهش پیدا می کند. به همین دلیل، در کودکی که همزمان با مکیدن انگشت، تاخیر گفتاری نیز دارد، بهتر است وضعیت او توسط گفتاردرمانگر ارزیابی شود.
مشکلات تلفظی مرتبط با عادت مکیدن انگشت
یکی از نگرانی های مهم والدین، تاثیر مکیدن انگشت بر تلفظ حروف است. تغییر وضعیت دندان ها یا الگوی قرارگیری زبان می تواند در برخی کودکان بر تولید صداهایی که نیازمند تماس دقیق زبان و دندان هستند، تاثیر بگذارد.
ممکن است کودک در تلفظ برخی صداها مانند «س»، «ز»، «ش»، «چ» یا سایر صداها با دشواری مواجه شود. در بعضی موارد نیز زبان هنگام تولید صدا در موقعیت مناسبی قرار نمی گیرد و گفتار کودک حالت غیرطبیعی پیدا می کند.
تشخیص اینکه مشکل تلفظ واقعا با وضعیت دهان و عادت مکیدن ارتباط دارد یا علت دیگری دارد، نیازمند ارزیابی تخصصی است.
تاثیر مکیدن انگشت بر وضعیت زبان
زبان یکی از مهم ترین اندام های تولید گفتار است. موقعیت زبان در حالت استراحت و هنگام صحبت کردن، بلع و غذا خوردن اهمیت زیادی دارد.
ادامه عادت مکیدن انگشت ممکن است در بعضی کودکان الگوی طبیعی قرارگیری زبان را تغییر دهد. اگر زبان در زمان استراحت یا بلع در وضعیت نامناسب قرار گیرد، ممکن است مشکلاتی در عملکرد دهان ایجاد شود.
این مسئله به ویژه زمانی اهمیت دارد که کودک همزمان با مکیدن انگشت، مشکلات تلفظی یا الگوی بلع غیرطبیعی داشته باشد.
تاثیر مکیدن انگشت بر دندان ها و فک
یکی از شناخته شده ترین پیامدهای ادامه طولانی مدت مکیدن انگشت، تاثیر احتمالی آن بر رشد دهان و دندان است.
مکیدن مداوم ممکن است با مشکلاتی مانند:
- باز ماندن فاصله بین برخی دندان ها
- تغییر موقعیت دندان های جلویی
- تغییر شکل قوس دندانی
- مشکلات بایت
- تغییر الگوی رشد فک
ارتباط داشته باشد.
این تغییرات در صورت شدت بالا یا تداوم عادت می توانند روی عملکرد زبان و تولید برخی صداها نیز اثر بگذارند. به همین دلیل، در کودکان دارای این عادت، بررسی وضعیت دندان ها توسط دندانپزشک کودکان نیز می تواند مفید باشد.
چه زمانی مکیدن انگشت نگران کننده است؟
در سال های نخست زندگی، مکیدن انگشت می تواند بخشی از رفتارهای طبیعی کودک باشد. نگرانی اصلی زمانی ایجاد می شود که این عادت با افزایش سن ادامه پیدا کند، شدت زیادی داشته باشد یا در طول روز و هنگام خواب به دفعات تکرار شود.
همچنین اگر کودک در کنار مکیدن انگشت دارای علائم زیر باشد، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود:
- تلفظ نامناسب کلمات
- نامفهوم بودن گفتار
- قرارگیری غیرطبیعی زبان
- مشکلات جویدن
- مشکلات بلع
- تغییر وضعیت دندان ها
- تنفس دهانی
- تاخیر در رشد گفتار
- کاهش تعامل کلامی
نقش گفتاردرمانگر در بررسی کودک
گفتاردرمانگر تنها به نحوه تلفظ کلمات توجه نمی کند، بلکه عملکرد کلی سیستم گفتار و ارتباط را بررسی می کند.
در ارزیابی کودک ممکن است موارد زیر بررسی شوند:
وضعیت اندام های گفتاری
حرکت و هماهنگی زبان، لب ها، فک و ساختارهای دهان بررسی می شود.
الگوی تلفظ
گفتار کودک از نظر حذف، جایگزینی یا تولید نادرست صداها ارزیابی می شود.
وضعیت زبان در استراحت و گفتار
متخصص بررسی می کند که زبان هنگام صحبت کردن و در حالت استراحت چه موقعیتی دارد.
مهارت های زبانی
درک زبان، دایره واژگان، جمله سازی و مهارت مکالمه نیز ارزیابی می شوند.
مهارت های بلع و عملکرد دهانی
در صورت وجود علائم، نحوه جویدن، بلع و هماهنگی حرکات دهان نیز مورد بررسی قرار می گیرد.
گفتاردرمانی چگونه به مشکلات ناشی از مکیدن انگشت کمک می کند؟
اگر کودک به دلیل تغییر الگوی حرکتی دهان یا مشکلات تلفظی نیاز به درمان داشته باشد، گفتاردرمانگر برنامه ای متناسب با شرایط او طراحی می کند.
این برنامه ممکن است شامل تمرین هایی برای:
- تقویت هماهنگی حرکات زبان و لب
- اصلاح وضعیت زبان
- آموزش تولید صحیح صداها
- بهبود الگوی گفتار
- تقویت مهارت های حرکتی دهان
- اصلاح الگوی بلع در صورت نیاز
- افزایش آگاهی کودک از وضعیت اندام های گفتاری
باشد.
نکته مهم این است که تمرین های دهانی و گفتاری نباید بدون ارزیابی تخصصی و به صورت خودسرانه انجام شوند. نوع تمرین باید بر اساس مشکل واقعی کودک تعیین شود.
چگونه عادت مکیدن انگشت را در کودک کاهش دهیم؟
والدین نباید کودک را به دلیل مکیدن انگشت سرزنش یا تنبیه کنند. برخورد شدید ممکن است اضطراب کودک را افزایش دهد و حتی باعث شود او بیشتر به این رفتار وابسته شود.
روش های مناسب تر شامل موارد زیر هستند:
- شناسایی زمان هایی که کودک بیشتر انگشت خود را می مکد.
- ایجاد سرگرمی و فعالیت جایگزین.
- تشویق کودک هنگام کاهش این رفتار.
- ایجاد برنامه تدریجی برای کاهش عادت.
- صحبت کردن آرام با کودک درباره این رفتار.
- هماهنگی با متخصص در صورت تداوم عادت.
در برخی کودکان، مکیدن انگشت بیشتر هنگام خواب، خستگی، ترس یا اضطراب اتفاق می افتد. شناخت عامل محرک می تواند به کاهش این رفتار کمک کند.
آیا باید انگشت کودک را به زور از دهان خارج کنیم؟
بهتر است والدین از روش های تنبیهی یا زورگویی استفاده نکنند. بیرون آوردن مداوم انگشت از دهان بدون توجه به علت این رفتار، لزوما مشکل را برطرف نمی کند.
رویکرد تدریجی و مثبت معمولا مناسب تر است. والدین می توانند با همکاری متخصص، برنامه ای متناسب با سن و شرایط کودک طراحی کنند.
نقش گفتاردرمانگر
در کودکانی که مکیدن انگشت طولانی مدت باعث تغییرات دهانی و دندانی شده است، همکاری میان متخصصان اهمیت دارد. دندانپزشک کودکان می تواند وضعیت دندان ها و فک را بررسی کند و گفتاردرمانگر نیز عملکرد گفتار، زبان، بلع و حرکات دهان را ارزیابی نماید.
در صورت وجود مشکل تلفظ، درمان معمولا پس از شناسایی علت و بررسی وضعیت ساختاری دهان آغاز می شود.
چه زمانی مراجعه به گفتاردرمانگر ضروری است؟
اگر کودک پس از سال های ابتدایی زندگی همچنان به شکل مداوم انگشت خود را می مکد و همزمان دچار مشکل تلفظ، تاخیر گفتار، نامفهوم بودن صحبت، هراس از بلع یا تغییر الگوی حرکت زبان است، بهتر است برای ارزیابی تخصصی اقدام شود.
همچنین اگر والدین درباره تاثیر مکیدن انگشت بر گفتار کودک نگرانی دارند، ارزیابی گفتاردرمانی می تواند مشخص کند که آیا این عادت بر عملکرد گفتاری کودک اثر گذاشته است یا مشکل موجود علت دیگری دارد.
به همین دلیل، اگر کودک در کنار مکیدن انگشت با مشکلاتی مانند تلفظ نادرست، تاخیر گفتار، نامفهوم بودن صحبت، مشکلات بلع یا وضعیت غیرطبیعی زبان مواجه است، بهتر است توسط متخصص گفتاردرمانی ارزیابی شود. تشخیص علت اصلی مشکل، نخستین قدم برای انتخاب روش درمانی مناسب است و می تواند از ادامه یافتن مشکلات گفتاری در سال های بعد جلوگیری کند.
- ↩ دکتر شیرین جعفری متخصص گفتاردرمانی
- ↩ درخواست مشاوره و نوبت دهی گفتار درمانی و کاردرمانی
- ↩ تماس سریع با مرکز توانبخشی: ۰۹۰۱۲۹۲۲۲۳۹
- ↩ مشاوره رایگان و پذیرش: ۰۲۱۸۸۹۶۲۳۱۲
